ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ
ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ
ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ
ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Σε ένα πολιτιστικό τοπίο που γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακό, όπου το κοινό έρχεται σε επαφή με μουσική, ταινίες, βιβλία και άλλα δημιουργικά έργα κυρίως μέσω του διαδικτύου, η ανακαλυψιμότητα (discoverability) έχει καταστεί καθοριστικός παράγοντας για το τι βλέπουμε, ακούμε και εκτιμούμε σύμφωνα με αναλυτική ερευνητική μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Με απλά λόγια, η ανακαλυψιμότητα καθορίζει αν ένα πολιτιστικό έργο μπορεί να ξεπεράσει τον ψηφιακό θόρυβο ώστε να γίνει αντιληπτό, να είναι προσβάσιμο και να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού. Για την πλούσια πολιτιστική και γλωσσική πολυμορφία της Ευρώπης, αυτό δεν αποτελεί πλέον ένα περιφερειακό ζήτημα, αλλά μια κεντρική προϋπόθεση για την ορατότητα και την πρόσβαση στην ψηφιακή εποχή.

Ψηφιακό περιβάλλον και νέες προκλήσεις

Ταυτόχρονα, οι βιομηχανίες που συνδέονται με τον πολιτισμό στην Ευρώπη λειτουργούν σε ένα ταχέως εξελισσόμενο περιβάλλον που διαμορφώνεται από την ψηφιοποίηση, τον εντεινόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό και την αυξανόμενη δύναμη των μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών.

Η ανακαλυψιμότητα πρέπει να είναι προτεραιότητα

Στο πλαίσιο αυτό, η διαφύλαξη της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας στο διαδίκτυο έχει αναδειχθεί σε επείγουσα προτεραιότητα σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Η Ευρώπη προασπίζει από καιρό την πολιτιστική πολυμορφία, όπως αντανακλάται στις συμβάσεις της UNESCO και στις συνθήκες της ΕΕ. Ωστόσο, οι προσπάθειες σε πολιτικό επίπεδο έχουν παραδοσιακά επικεντρωθεί στην υποστήριξη της παραγωγής και της διαθεσιμότητας ποικίλου πολιτιστικού περιεχομένου. Σήμερα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο ότι η διαθεσιμότητα δεν αρκεί πλέον και πως η ευρεσιμότητα έχει καταστεί το επόμενο κρίσιμο μέτωπο. Αυτή η μετατόπιση εγείρει μια νέα σειρά πολύπλοκων ερωτημάτων.

Ψηφιοποίηση, πλατφορμοποίηση και πολυμορφία

Η ψηφιοποίηση και η άνοδος των παγκόσμιων πλατφορμών έχει οδηγήσει στη δραματική διεύρυνση της διαθεσιμότητας περιεχομένου, χωρίς να εγγυάται την ποικιλόμορφη κατανάλωση. Η δυνατότητα ανακάλυψης πλέον εξαρτάται από το αν το κοινό λαμβάνει πράγματι προτάσεις, αντιλαμβάνεται και αλληλεπιδρά με μια ποικιλία πολιτιστικών εκφράσεων.

Πλατφόρμες και προβολή περιεχομένου

Το γεγονός πως όλο και συχνότερα κάθε είδους περιεχόμενο διατίθεται μέσα από πλατφόρμες, έχει ως αποτέλεσμα το περιεχόμενο να διαμορφώνεται κάθε φορά ώστε να ταιριάζει με το μέσο που προβάλλεται. Την ίδια στιγμή οι παγκόσμιες τεχνολογικές πλατφόρμες λειτουργούν ως «φύλακες», όπου μέσα από συστήματα προτάσεων και πρακτικές επιμέλειας επηρεάζουν έντονα το τι γίνεται ορατό, δίνοντας προτεραιότητα σε ορισμένα έργα αγνοώντας άλλα.

Ο ρόλος των ψηφιακών πλατφορμών

Οι παγκόσμιες ψηφιακές πλατφόρμες (υπηρεσίες streaming, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικά καταστήματα) έχουν αναδειχθεί σε βασικούς «φρουρούς» της πολιτιστικής ανακάλυψης, καθορίζοντας τι προβάλλεται, επηρεάζοντας άμεσα την ποικιλομορφία της πολιτιστικής έκθεσης.

Νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ

Διάφορα νομοθετικά μέσα της ΕΕ επηρεάζουν έμμεσα την «ανακαλυψιμότητα». Η ευρωπαϊκή οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων θεσπίζει ποσοστώσεις και υποχρεώσεις προβολής για ευρωπαϊκά οπτικοακουστικά έργα. Ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και ο Νόμος για τις Ψηφιακές Αγορές ενισχύουν τη διαφάνεια και τον έλεγχο των χρηστών όσον αφορά τα συστήματα κατάταξης και σύστασης. Ο Νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη και ο Νόμος για την Προσβασιμότητα προσθέτουν απαιτήσεις σχετικά με τη σήμανση περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη και τη διασφάλιση της προσβασιμότητας. Αν και δεν ρυθμίζουν άμεσα την ανακαλυψιμότητα, δημιουργούν συνθήκες για πιο δίκαιη προβολή περιεχομένου.

Κλάδος του βιβλίου

Ο ευρωπαϊκός κλάδος του βιβλίου παραμένει στενά συνδεδεμένος με την αναζήτηση εκτός διαδικτύου. Περίπου το 75% των πωλήσεων εξακολουθεί να πραγματοποιείται σε φυσικά βιβλιοπωλεία, τα οποία προσφέρουν αξιόπιστη επιμέλεια, συμμετοχή της κοινότητας και εξατομικευμένες προτάσεις. Οι βιβλιοθήκες διαδραματίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο στην πρόσβαση και την ένταξη. Η διαφήμιση από στόμα σε στόμα παραμένει το πιο αξιόπιστο κανάλι αναζήτησης, αποδεικνύοντας ότι τα κοινωνικά δίκτυα εξακολουθούν να διαμορφώνουν τις επιλογές ανάγνωσης. Ταυτόχρονα, η ψηφιοποίηση (e-book, audiobook, συνδρομές) και τα κοινωνικά δίκτυα, επηρεάζουν όλο και περισσότερο τις επιλογές, συχνά ενισχύοντας την κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας.

Αναγνωστικές προτιμήσεις και ανισότητες

Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ισχυρή προτίμηση προς τους συγγραφείς της χώρας καταγωγής (το 70% των αναγνωστών είναι πολύ πιθανό να τους διαβάσει), παράλληλα με ανοιχτή στάση απέναντι στη λογοτεχνία της ΕΕ και του υπόλοιπου κόσμου. Ωστόσο, τα κενά στη μετάφραση, η χαμηλή προβολή και οι περιορισμένες συστάσεις παραμένουν σημαντικά εμπόδια στη διασυνοριακή κυκλοφορία. Οι τηλεοπτικές διασκευές μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την προβολή των ευρωπαϊκών έργων. Οι ανισότητες μεταξύ των φύλων εξακολουθούν να υφίστανται, με τις γυναίκες να υποεκπροσωπούνται στις λίστες των μπεστ σέλερ, αν και είναι ελαφρώς πιο ορατές στις ψηφιακές πλατφόρμες.

Διαρθρωτικές ανισορροπίες και εμπόδια

Η ανάλυση των πλατφορμών και των μπεστ σέλερ αποκαλύπτει διαρθρωτικές ανισορροπίες. Με βάση την ανάλυση δεδομένων που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της μελέτης, στις εξεταζόμενες πλατφόρμες που απευθύνονται σε παγκόσμιο κοινό, οι τίτλοι εκτός ΕΕ κυριαρχούν συχνά, ενώ οι τίτλοι της ΕΕ αντιπροσωπεύουν συνήθως λιγότερο από το 10% των πιο δημοφιλών βιβλίων. Οι εθνικοί τίτλοι της ΕΕ επιτυγχάνουν σημαντικά μεγαλύτερη προβολή στις τοπικές πλατφόρμες της ΕΕ και στα εθνικά καταστήματα των διεθνών πλατφορμών, ενώ οι μη εθνικοί τίτλοι της ΕΕ αντιπροσωπεύουν γενικά μικρότερο μερίδιο, με αξιοσημείωτες εξαιρέσεις που παρατηρούνται κυρίως σε μικρότερες ή γλωσσικά κοινές αγορές.

Κύρια εμπόδια ανακαλυψιμότητας

Ο κλάδος αντιμετωπίζει επίμονα διαρθρωτικά εμπόδια όσον αφορά την ευρεσιμότητα:

• Τα κενά στη μετάφραση και το υψηλό κόστος περιορίζουν τη διασυνοριακή κυκλοφορία, ενώ η σχετικά προσιτή τιμή και η ευρεία διάδοση των αγγλόφωνων εκδόσεων ενισχύουν περαιτέρω τις γλωσσικές ανισορροπίες.

• Ο κατακερματισμός των πλατφορμών δημιουργεί απομονωμένα περιβάλλοντα, με περιορισμένη διαλειτουργικότητα μεταξύ των οικοσυστημάτων.

• Η κυριαρχία των παγκόσμιων πλατφορμών αφήνει τους συγγραφείς της ΕΕ υποεκπροσωπημένους, ενώ οι πλατφόρμες που αφορούν συγκεκριμένα την ΕΕ ή είναι τοπικές συχνά στερούνται κλίμακας.

• Τα βιβλία που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη πλημμυρίζουν ραγδαία τις ψηφιακές αγορές, αυξάνοντας τους κινδύνους πολιτιστικής ομογενοποίησης και κατακλύζοντας τα αυθεντικά ευρωπαϊκά έργα.

• Οι πιέσεις για την προβολή των συγγραφέων επιβάλλουν αυξανόμενες απαιτήσεις όσον αφορά την προσωπική εικόνα και την παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θέτοντας συχνά σε μειονεκτική θέση τους συγγραφείς που ανήκουν σε μειονότητες και εκείνους των μικρότερων αγορών.

Πηγή: op.europa.eu