ΟΣΔΕΛ
Η TN διαμορφώνει τον τρόπο που μιλάμε και γράφουμε - Τον κώδωνα του κινδύνου κρούουν πανεπιστημιακοί και άλλοι φορείς
Δημοσιεύτηκε 27 Μαΐου, 2026
Ραγδαία είναι η «εισβολή» της τεχνητής νοημοσύνης στη ζωή μας, φτάνοντας στο σημείο να διαμορφώνει δύο στοιχεία τα οποία μας ξεχώριζαν ως μοναδικές οντότητες ανάμεσα στο πλήθος: ο τρόπος που μιλάμε και γράφουμε. Αιτία, η αλόγιστη χρήση εργαλείων ΤΝ, ειδικότερα, η δημιουργία λόγου με τη χρήση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM - Large Language Model) τα οποία «εκπαιδεύονται» για να παράγουν ανθρώπινο λόγο, παραλείποντας εντελώς τις αυθόρμητες, πρόσωπο με πρόσωπο συνομιλίες, που αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία της ανθρώπινης ομιλίας.
Τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις της ΤΝ κρούουν με μελέτες τους πανεπιστημιακοί και άλλοι φορείς. Ενδεικτικά, το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια επισημαίνει ότι μετά την κυκλοφορία του ChatGPT έχει μειωθεί αισθητά η γλωσσική ποικιλία σε επιστημονικά άρθρα, ειδήσεις και αναρτήσεις στα social media, όπως και ότι άνθρωποι έχουν υιοθετήσει συγκεκριμένο (προβλέψιμο) μοντέλο γραφής στο ύφος της ΤΝ ακόμα και όταν δεν την χρησιμοποιούν άμεσα. Σε παρόμοιο μήκος κύματος, το Ινστιτούτο Poynter για τη μελέτη των Μέσων Ενημέρωσης διατείνεται ότι η γραφή με ΤΝ είναι «άψυχη» και «μέτρια» παρόλο που δεν εντοπίζεται κάποιο λάθος ως προς τη γραμματική ή τη σύνταξη. Ακόμα, το ερευνητικό Ινστιτούτο Max Planck για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη, στο Βερολίνο, σημειώνει ότι αγγλόφωνοι λαοί χρησιμοποιούν ολοένα και πιο συχνά στην καθημερινή τους επικοινωνία, λέξεις που χρησιμοποιεί συχνά το ChatGPT, όπως «delve», «comprehend», «meticulous», «boast». Κοινή παραδοχή αποτελεί επίσης ότι η παραγωγή λόγου μέσω ΤΝ έχει φτάσει σε σημείο τέτοιο ώστε να μην είναι εύκολο να ξεχωρίσει κανείς ότι δεν έχει δημιουργηθεί από άνθρωπο.
Τη γλωσσική υποβάθμιση και το περιορισμένο λεξιλόγιο αναλύει περαιτέρω, σε δημοσίευμά του, ο βρετανικός Guardian, μην παραλείποντας να αναφερθεί στις επιπτώσεις στην ψυχολογία και τη συμπεριφορά του χρήστη μοντέλων ΤΝ. Κατά πως φαίνεται, η αλληλεπίδραση με αυτά ενέχει τον κίνδυνο αντικατάστασης της ευγένειας με απότομο τρόπο ομιλίας. Πώς συνδέεται αυτό; Το γραπτό κείμενο το οποίο προσφέρει απλόχερα η ΤΝ, βασίζεται σε περιορισμένο λεξιλόγιο και προβλεπόμενο μήκος προτάσεων και ενέχει τη μορφή λίστας με κουκκίδες αντί ενός κειμένου με ευχέρεια λόγου και συναισθηματικά άλματα, όπου αυτά απαιτούνται. Αυτό το πρόβλημα επιδεινώνεται από έναν βρόχο ανατροφοδότησης, καθώς τα LLM εκπαιδεύονται όλο και περισσότερο σε κείμενο που δημιουργείται από άλλα συστήματα ΤΝ.
Ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι τα LLM εισάγουν προκαταλήψεις: πολλά chatbots έχουν σχεδιαστεί για να επικυρώνουν λανθασμένες υποθέσεις ή μη λογικές σκέψεις, κάτι που μπορεί να ενισχύσει τη μεροληψία επιβεβαίωσης ή να επιδεινώσει την ψύχωση, ακόμα και – σε ορισμένες περιπτώσεις – το σύνδρομο του απατεώνα. Ιστορικές και πολιτισμικές αλλοιώσεις δεν απουσιάζουν καθώς μοντέλα ΤΝ έχουν εκπαιδευτεί σε γραπτά κείμενα τα οποία αποτυπώνουν την ανθρωπότητα στην εχθρική της μορφή, παραλείποντας τις ιδιωτικές προφορικές συνομιλίες που αφορούν καταστάσεις συμφιλίωσης ή/και τρυφερότητας και δεν αφήνουν ψηφιακό αποτύπωμα.
Επιπροσθέτως των παραπάνω, έρευνα του Brookings Institution αναφέρει την ολοένα και αυξανόμενη χρήση ΤΝ ακόμα και στις μικρές επιχειρήσεις, με το 32% αυτών να έχει προβεί, το 2025, στη χρήση της για εξυπηρέτηση πελατών, και το 16% των πολιτών να αξιοποιεί γλωσσικά μοντέλα για επικοινωνία ή αναρτήσεις στα social media.
Τι είναι αυτό το οποίο επί της ουσίας διακυβεύεται και ανησυχούν οι ειδικοί; Η απώλεια της αυθεντικότητας σε καθετί που εκφράζεται και καταγράφεται, καθώς τόσο η ομιλία όσο και η γραφή ενέχουν από μόνα τους μία άφθαστη αξία που συνάμα συμβάλλει στην εξέλιξη της σκέψης. Στο επίκεντρο παραμένει η γραφή, διότι μέσω αυτής μαθαίνουμε να σκεφτόμαστε και να εκφραζόμαστε.
Από τα ανωτέρω καταδεικνύεται ότι η (κριτική) σκέψη και η έκφραση περιορίζονται σημαντικά όταν υπάρχει έτοιμη «τροφή» από τα γλωσσικά μοντέλα γραφής της ΤΝ. Η ζημία αυτή δεν αφορά μόνο στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά που αρέσκεται στη χρήση μοντέλων ΤΝ για να παράγει λόγο, αλλά –όπως προκύπτει από τα παραπάνω– έχει ευρύτερο αντίκτυπο στην κοινωνία: στη γλωσσική και κατ’ επέκταση στην πνευματική της ένδεια.
Πηγές: stereanews.gr, arxiv.org, brookings.edu και theguardian.com
